Rusya’nın Ukrayna’ya saldırdığı 22 Şubat 2022 tarihinden bu yana iki yıl geçti. Başlangıçta süratle gelişen Rus taarruzları, ABD nin anlık istihbarat desteği ile Ukrayna kuvvetleri tarafından durduruldu, yer yer geriye atıldı. Savaş, Ukrayna’nın doğusunda yer alan ve 2014 yılında bağımsızlığını ilan eden, 2021 yılında Rusya tarafından ilhak edilen Luhanks ve Donets sınırlarında durdu.
Geçen iki yıl içinde savaşın yönünü değiştirmek üzere muhtelif Rus taarruzlarına, yer yer Ukrayna karşı taarruzlarına şahit olduk. Ancak her iki taraf da savaşın kaderini değiştirecek bir başarı elde edemedi. İki yıl içinde Rusya, Ukrayna şehirlerini, askeri üslerini ve alt yapı tesislerini hava ve füze saldırıları ile tahrip ederken, Luhanks ve Donets ile Kırımda kontrolü sağladı, işgal ettiği toprakları elde tutma gayreti içine girdi.
Ukrayna’nın 2023 kışında başlattığı karşı taarruz bazı bölgelerde sınırlı ilerlemeler sağladıysa da genel olarak başarılı olamadı. Rusya, Luhanks ve Donets bölgelerinde, temas hattı boyunca 600 metre derinliğinde mayın tarlası döşedi.
Ukrayna direnişinde ve zaman zaman yaptığı karşı taarruzlarda, ABD ve Avrupa ülkelerinin (NATO planlaması dâhilinde) sağladığı yoğun mali, askeri ve moral desteğinin etkisi yadsınamaz. 2011 yılında Gürcistan’da elde ettiği başarıya ve Avrupa’nın bu ülkeye destek sağlamadaki isteksizliğine dayanarak, Ukrayna’yı kısa sürede ele geçirmeyi planlayan Rusya, savaş alanında ABD ve Avrupa’nın en modern silah, elektronik harp ve istihbarat yapılanmalarıyla karşılaştı. O kadar ki, Karadeniz’de “Moskova” adlı Rus Amiral Gemisi, Ukrayna tarafından füze ile vurularak batırıldı. Ayrıca, son dönemde Ukrayna’nın güdümlü füze ve SİHA (Silahlı İnsansız Hava Aracı) tehdidi nedeniyle Rusya, Sivastopol limanındaki harp gemilerinin üçte birini buradan çekmek zorunda kaldı.
İki yıllık savaşta, her iki taraf da gerek insan gücü gerekse silah, araç, gereç ve teçhizat yönünden önemli kayıplar verdiler. Ukrayna’nın 31.000 personel, 121 uçak, 23 helikopter, 766 tank, 2348 zırhlı araç kaybettiği basına yansıyan haberlerdendir. Ayrıca, çoğunluğu çocuk ve kadınlardan oluşan 6.472.000 Ukraynalı, savaşın başında ülkeyi terk ederek muhtelif Avrupa ülkelerinde sığınmacı olarak yaşamaya başladılar.
Batılı İstihbarat kaynaklarına göre Rusya, iki yıllık savaşta 315.000 personel, 234 uçak, 204 helikopter, 1954 tank, 4294 zırhlı araç, 15 gemi, 847 İnsansız Hava Aracı (İHA), 3161 araç, 151 Hava savunma sistemi kaybetti. Söz konusu kayıpların telafisi her iki ülke için de kolay olmayacaktır.
Batılı kaynaklara göre savaşın başından bu yana Ukrayna’ya AB ve ABD tarafından 170 Milyar Euro mali ve askeri yardım yapılırken, savaşın Rusya için maliyeti 281 Milyar Dolar olmuştur. Rusya, 2021 yılından bu yana savunma harcamalarını sürekli artırmaktadır. 2024 yılında söz konusu harcamaların genel bütçenin %30’u olacağı tahmin edilmektedir. Savaşın bu şekilde devamı, halk desteğinin kaybedilmesine ve her ne kadar otokrat bir yönetim olsa da, ülke içinde huzursuzluklar yaşanmasına neden olabilir.
27 Ekim 2023 tarihinde Hamas kuvvetlerinin saldırısı ile başlayan ve halen aynı şiddetle devam eden Gazze Savaşı, Batı ülkeleri ile ABD nin Ukrayna savaşına olan ilgisini azaltmış gibi görülmektedir. Hele Kızıldeniz’deki deniz ulaştırmasının Yemendeki Husiler tarafından sekteye uğratılması, ABD, İngiltere ve diğer bazı ülkelerin buraya müdahil olması, Ukrayna savaşının unutulması tehlikesini yaratmıştır. Bu durum, savaşı ancak Batı desteği ile sürdürebilecek olan Ukrayna üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır.
Ukrayna’nın endişelerini gidermek maksadıyla, 27 Şubat 2024 tarihinde Paris’te toplanan AB liderleri, Ukrayna’nın yanında yer almaya devam edeceklerini açıklamışlardır. Aynı günlerde ABD Lideri Biden da Ukrayna’ya mali ve askeri desteğin devam edeceğini açıklamıştır.
Söz konusu açıklamalar, Ukrayna’ya moral desteği sağlasa da, Ukrayna’nın büyük çaplı bir taarruz ile Rus kuvvetlerini işgal ettikleri topraklardan çıkarma yeteneğinin olmadığı bilinen bir gerçektir. Çünkü Rusya kayıplarını coğrafi ve ulaştırma güçlüklerine rağmen başka bölgelerden birlik veya silah kaydırarak giderme şansına sahiptir. Ukrayna ise savaşı ancak Batının desteği sayesinde sürdürebilir.
Hava Kuvvetlerini Amerikan F-35 savaş uçakları ile modernize etmeyi planlayan Hollanda ve Danimarka, kuruluşlarında olan F-16 savaş uçaklarını Ukrayna’ya vermeyi planlamaktadır. Hollanda’da halen 24 ü aktif kullanımda olmak üzere 42 adet, Danimarka’da ise 30 adet F-16 savaş uçağı bulunmaktadır. ABD nin 17 Ağustos 2023 tarihinde onayını alan Hollanda, Ukraynalı pilot ve teknisyenlerin eğitimine başlamıştır. Bu eğitimin 2024 yılı yaz aylarında biteceği, ilk F-16 ların Ukrayna’ya teslim edileceği açıklanmıştır.
F-16 lar, hava üstünlüğünün sağlanmasında Ukrayna’ya önemli bir katlı sağlayabilir. Ayrıca İngiltere tarafından sağlanan Storm Shadow güdümlü füzeleri, Amerikan Bradley zırhlı muharebe araçları, Abrams tankları, Hollanda ve Almanya’dan temin edilen Leopard tankları, Javelin güdümlü tanksavar füzeleri, Patriyot hava savunma füze sistemleri, kuruluşuna kattığı yeni SİHA lar ile bu ülkelerin sağladığı mühimmat ve eğitim desteği Ukrayna’ya taktik alanda önemli bir üstünlük sağlayabilir.
Sonuç olarak; Ukrayna kaybettiği toprakları bir an önce ele geçirerek savaşı sona erdirmek isteyecektir. Rusya ise savaşı zamana yayarak Batı ülkelerinin Ukrayna savaşına olan ilgisinin ve desteğinin azalmasını bekleyecektir. Unutmamak gerekir ki, iki yıl önce bağımsız bir ülkeye saldırarak işgal girişiminde bulunan Putin, şu anda ilhak ettiği ve vatanım dediği toprakları savunma pozisyonundadır. Bu durum, birkaç yıl içinde bazı Batı ülkelerinin Ukrayna’ya sağladıkları desteği gözden geçirmelerine neden olacaktır. Bu bilgiler ışığında Ukrayna ve Rusya’nın 2024 yılı baharındaki muhtemel hareket tarzlarının aşağıda belirtildiği gibi olacağı değerlendirilmektedir.
- Ukrayna,
(1) ABD ve Batı Ülkelerinin mali ve askeri desteğinin taktik alanda sağlayacağı üstünlük ile 2024 yılı baharından itibaren Luhanks ve Donbas bölgelerinde mahdut hedefli taarruzlar icra edebilir.
(2) Kırım’ı Ruslardan kurtarmak ve/ veya Azak denizindeki liman, hava üssü ve lojistik tesislerin Ruslar tarafından kullanılmasını önlemek maksadıyla taarruz, özel kuvvet harekâtı, hava baskını, füze ve SİHA saldırıları düzenleyebilir.
(3) Çeşitli ülkelerden temin ettiği tank, zırhlı muharebe aracı, top, silah, tanksavar ve hava savunma sistemlerinin bakım, onarım ve idamesinin ileride Ukrayna için çözümü zor, karmaşık bir sorun yaratması kuvvetle muhtemeldir.
b. Rusya;
(1) Savaşın kaderini değiştirecek stratejik seviyede yeni bir taarruz için eğitimli asker, silah, araç, tank, zırhlı personel taşıyıcı ve cephane stoku yeterli değildir. Bunların temini için zamana ihtiyacı vardır.
(2) Savaşta kaybettiği uçak, helikopter, tank, zırhlı araç, top ve hava savunma sistemlerini, harcadığı mühimmatı diğer harekât bölgelerinden kaydırmak suretiyle tamamlaması gerekmektedir. Ülkenin coğrafi yapısı, mevcut üretim ve ulaştırma yetenekleri ile Ukrayna’nın hava gücü ve SİHA yetenekleri dikkate alındığında noksanlıkların yaz aylarına kadar (iki, üç ay içerisinde) tamamlanması mümkün görülmemektedir.
(3) Bu nedenle uzun süreli bir operasyon yerine 2024 baharında temas hattına yakın bazı şehirleri ele geçirmek üzere mahdut hedefli taarruzlar icra etmesi, asıl kuvvetlerini savunmada tutması beklenmektedir.
(4) Aynı zamanda Kırım ve Azak denizindeki liman ve üslerini Ukrayna saldırılarından korumak üzere tedbir alacağı, Karadeniz’de deniz üstünlüğü ile muharebe sahasının tamamında hava üstünlüğünü devam ettirmeye çalışacağı değerlendirilmektedir.
Not: Bilgiler açık kaynaklardan temin edilmiştir.
