Cumhurbaşkanı Erdoğan, uzun bir aradan sonra, 07 Aralık 2023 günü, Yunanistan'a resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. İki ülke arasındaki siyasi, ekonomik ve güvenlikle ilgili sorunların en üst düzeyde görüşüldüğü Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK) kapsamında gerçekleştirilen ziyaret, bir gün süreli olmasına rağmen, ilişkilere yeni bir ivme kazandıracak kadar önemli sonuçlar ortaya koymuştur.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Miçotakis, 2016 yılından beri süregelen gerginliğin ardından, normalleşme adına önemli bir adım atmışlardır. Görüşmeden sonra yapılan basın açıklamasında her iki lider, sorunları yapıcı diyalog ve uluslararası hukuk çerçevesinde çözüme kavuşturma konusunda irade beyan etmişlerdir. Görüşme sonunda imzalanan “İyi Komşuluk Bildirgesi” ile iki ülke ilişkilerinde bundan sonra izlenecek yol haritası ortaya konmuştur.
Türkiye ile Yunanistan arasında gerginlik hep olmuştur. Yunanistan, kurulduğu günden bu yana Megali İdea (Büyük Ülkü) adını verdikleri ve sonunda İstanbul’u alarak eski Bizansı kuracaklarına inandıkları düşünce sistemi nedeniyle sürekli olarak Türkiye aleyhine genişlemiştir. Ulusal Kurtuluş Savaşının başlangıcı kabul edilen 19 Mayıs gününü Pontus Soykırım Günü ilan etmiştir. Ege’deki silahsız statüdeki adaları silahlandırmış, buralara askeri birlikler yerleştirmiştir. Yine Ege’de Aidiyeti Türkiye’ye ait olan 23 ada/adacığı fiilen işgal etmiştir. Ege hava sahası, kara suları ve kıta sahanlığı konusunda sürekli sorun çıkarmaktadır.
1999 yılında terör örgütü lideri Öcalan, Türkiye’nin baskısı ile Suriye’yi terk etmesinden sonra uzun süre onu ülkesinde barındırmıştır. Öcalan Somali’nin başkenti Nairobi’deki Yunanistan Büyükelçiliğinden çıkarken yakalanmış, yurda getirilmiş, yargılanmış, Yunnaistan’ın terör örgütüne desteğini mahkemede açıkça anlatmıştır. Yunanistan’ın, Lavrion kampında PKK terör örgütü mensuplarına eğitim verdiği bilinmekteydi.
2016 yılında Türkiye’nin Libya ile yaptığı “Deniz Ekonomik Bölgeler Anlaşması” Yunanistan tarafından tanınmamış, kendisi de Mısır ile benzer bir anlaşma imzalamıştır. Ayrıca Türkiye’yi Doğu Akdeniz’de yalnız bırakmak için İsrail, Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile ortak tatbikatlar düzenlemiştir. Doğu Akdeniz’de üretilecek doğalgazın Yunanistan üzerinden Avrupaya taşınması konusunda da Türkiye’yi dışlamak istemiştir.
6 Şubat 2022 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından arama -kurtarma ve insani yardım konusunda Yunanistan’ın attığı adımlar, kısmen de olsa ilişkilerde yumuşamaya neden olmuştur. Ancak, 16-18 Mayıs 2022 tarihlerinde ABD ye yaptığı geziyi, Türkiye aleyhine bir kampanyaya dönüştüren Yunanistan Başbakanı Miçotakis, ABD Kongresinde yaptığı konuşmada, açıkça “Türkiye’ye F-16 satmayın” demiştir. Bu gezide takınılan tutum, Yunanistan ile ilişkileri daha da gerginleştirmiş, İzmir’de yapılması planlanan YDİK toplantısı iptal edilmiştir.
Erdoğan ve Miçotakis, bir yıl sonra Temmuz 2023 ayında Litvanya’daki NATO Zirvesinde, ardından Eylül 2023 ayında New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu sırasında görüşmüş, ikili ilişkiler konusunda sıcak mesajlar vermişlerdir.
Atina’da yapılan YDİK sonunda İmzalanan “İyi Komşuluk Bildirgesi” ile ekonomik ve ticari ilişkiler, turizm, kültür, düzensiz göç, terör ve güvenlik konularında karşılıklı anlayış ve işbirliği öngörülmektedir. Bu arada halen 5 milyar dolar olan ticaret hacminin iki katına çıkarılması, aralarında Midilli, Limni, Sakız, Sisam, Leros, Kalimnos, Kos, Rodos, Simi ve Meis adalarının da bulunduğu on Ege adasına yedi günlük vize kolaylığı sağlanması, terörle mücadele ve güvenlik alanlarında görüş alışverişinde bulunulması konusunda mutabık kalındığı ifade edilmiştir.
Elbette bütün bu konuların hemen yoluna girmesi beklenemez. Zaman içinde, iyi niyet ve dostane ilişkiler pek çok zorluğun aşılmasını sağlayacaktır.
Ancak, Yunanistan ile aramızda çözümü çok da kolay olmayan;
- FIR Hattı (Uçuş Bilgi Bölgeleri- Yunanistan sivil uçakların kullandığı, Ege’nin ortasından geçen FIR Hattını kabul etmemekte, bu hattın en doğudaki Yunan adaların Hava sahasından geçtiğini iddia etmektedir.)
- Kara Suları (Altı milden on iki mile çıkarma gayretleri içerisindedir.)
- Kıta Sahanlığı, (Uluslararası hukuka aykırı olarak adaların da kıta sahanlığı olduğunu iddia etmektedir.)
- Adaların Hava Sahası (Adaların karasuları 6 mil olmasına rağmen, hava sahasının 10 mil olduğunu iddia etmektedir.)
- Adaların Silahlandırılması (Lozan Antlaşması gereğince silahsız statüde olan on iki adayı silahlandırmış, askeri birlik ve silah yerleştirmiştir.)
- Her iki ülke hava kuvvetlerine ait savaş uçakları arasında hemen hemen her gün Ege’de it dalaşı yapılmaktadır.
- Kendi karasularında yakaladığı düzensiz göçmenleri Türk Karasularına itmektedir.
- Egede hava ve deniz üstünlüğünü ele geçirmek için Türkiye ile sürekli silahlanma yarışı içerisindedir.
- Kıbrıs, iki ülke arasında eskiden beri sürtüşme ve gerginlik konusu olmuştur. Olmaya devam etmektedir. Yunanistan iki devletli çözümü kabul etmeyeceğini beyan etmektedir.
Bu konuların hiç birine Atina’daki YDİK görüşmelerinde değinilmemiş, çözüm getirilmemiştir. Bu sorunlar ortada dururken, dostluk ilişkisinin görüntüde kalacağı açıktır. Yunanistan, bundan sonra da Ege ve Doğu Akdeniz’de oldubittilerine devam edecektir. Üstelik Türkiye’nin uluslararası hukuktan kaynaklanan her davranışını, bugüne kadar olduğu gibi, saldırganlık olarak nitelendirecek ve AB gündemine taşıyacaktır.
Her şeye rağmen Atina Bildirgesi iki ülke arasında (geçici de olsa) yumuşamaya neden olacaktır. Kurulduğu günden bu yana taviz koparmadan hiçbir konuda geri adım atmayan Yunanistan ancak onun ada, adacık işgallerine, Ege’de ve Doğu Akdeniz’de yaratmak istediği oldubittilere göz yumulduğu sürece bizimle dost olacaktır. AB ve ABD’nin desteğini arkasında gören Yunanistan, hiçbir konuda Türkiye lehine adım atmamıştır, bundan sonra da atmayacaktır.
On Ege Adasına yedi günlük vize kolaylığı ile bizden sadece tur operatörleri para kazanırken, söz konusu adaların turizmine önemli katkılar sağlanacaktır. Üstelik Yunan vatandaşları Türkiye’ye nüfus cüzdanları ile girerken, yedi günlük vize kolaylığı, insan aklı ile dalga geçmek anlamına gelir.
Peki, Türkiye bütün bunları bilmiyor mu? Biliyorsa neden dostluktan, iyi komşuluktan, yapıcı diplomasiden söz ediyor?
Birincisi, Ulu Önder Atatürk’ün “Yurtta Barış, Dünyada Barış” ilkesini benimseyen Türkiye, “en kötü barış, en iyi savaştan iyidir” ilkesi ile hareket etmektedir. Sorunların çözümünün kolay olmadığını bilmektedir. Bunun sonucu olarak son yılarda eski dost ve komşu ülkelerle ilişkileri yeniden rayına oturtma gayreti içinde olan Türkiye, Yunanistanla ikişkilerde diplomasiye şans vermek istemektedir.
İkincisi, Yunanistan ile ilişkiler gergin olduğunda, AB ve ABD ile olan ilişkiler de gerilmektedir. Oysaki Türkiye, son yıllarda eksen kayması gibi yakıştırmalar yapılsa da Batı Dünyası içinde yer almayı asıl hedef olarak kabul etmiştir. Bunu AB ve ABD ile yapılan her toplantıda açıkça beyan etmektedir. Bu nedenle Yunanistan ile olan ilişkileri yumuşatmayı politik hedef olarak benimsemiştir.
Son olarak, Türkiye savunma sanayii alanında zaman zaman ABD ve Avrupa Ülkelerinin ambargolarına maruz kalmıştır. F-35, F-16 savaş uçakları, Eurofighter Savaş Uçağı, yüksek irtifa hava savunma sistemleri (Patriyot gibi), modern tank, tank motoru, İnsansız Hava Aracı (İHA) konusundaki ambargolar bunlardan sadece birkaçıdır. Bu nedenle ulusal savunma sanayiini geliştirmek Türkiye için bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu alanda son yıllarda önemli aşamalar kaydedilmiştir. Milli Muharip Uçak, Milli Muharip Gemi, Modern Denizaltı, Modern Tank, İHA, Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA), İnsansız Deniz Aracı (İDA), modern top ve füze sistemleri, alçak ve orta menzilli hava savunma sistemleri, gemisavar füze sistemleri, milli güdümlü tanksavar silahı, milli piyade tüfeği, bunlara örnektir. Türk Silahlı Kuvvetlerini çağdaş ordular seviyesine çıkaracak ve dışa bağımlılıktan kurtaracak bu tür sistemlerin geliştirilmesi, TSK bünyesinde yeterli sayıya ulaşması ve eğitimlerinin tamamlanması için zamana ihtiyaç vardır.
Ayrıca, son yıllarda ekonomik alanda yaşanan sıkıntıların aşılması, milli gelirin Avrupa seviyesine çıkarılması, Avrupa ve ABD sermayesinin Türkiye’ye çekilmesi için de bölgede yumuşamaya ve istikrarlı gelişmeye ihtiyaç vardır.
Sonuç olarak Türkiye, Yunanistan’ın bazı şımarıklıklarına göz yumma pahasına, ekonomik sıkıntıların aşılması ve modern silah/araç sistemlerinin geliştirilmesi için gerekli zamanı kazanmak istemektedir.
İşin aslı budur.
Nevzat KUTLU
