Erdoğan'ın partisi Türkiye'nin beş büyük şehrinde kaybetti ve Van'da başlangıçta diskalifiye edilen ve daha sonra yeniden göreve getirilen DEM belediye başkanı dışında muhalefet adayları hızlı ve sorunsuz bir şekilde göreve başladı. Adil olma konusunda geçerli endişelere rağmen, Türkiye'de seçimler hâlâ önemli, özgür ve şeffaf. Türkiye'nin Rusya ve Çin ile karşılaştırılması haksızdır ve Türkiye'nin kurumlarının hizmet vermeye devam ettiği ve demokrasinin kusurlu da olsa işlemeye devam ettiği gerçeğini gözden kaçırmaktadır.
Ancak analistler, Erdoğan'ın gittiğine ve yerine CHP'li İstanbul Belediye Başkanı İmamoğlu'nun geleceğine inanmak gibi aceleci varsayımlarda bulunmaktan kaçınmalı. AK Parti'nin geleneksel muhafazakâr tabanı, partinin farklı ideolojik kanatlardan bazı eski destekçilerinin aksine, hâlâ dindar muhafazakâr Türklerin önceki dönemin daha militan laik siyasetçileriyle yaşadığı şikâyetlerle ilişkilendirilen CHP'ye destek vermedi.
Modern Türkiye Cumhuriyeti'nin erken döneminde, 20. yüzyılın başlarından ortalarına kadar toplumu dönüştürmek için CHP, muhafazakârlar ve Kürtler için acı anılar bırakan bir politika olan elitist ve aşırı milliyetçi mühendisliği ve Fransız tarzı militarist laikliği acımasızca kullandı.
Bunun bilincinde olan CHP adayları seçim kampanyasında ideolojik tartışmalara girmekten kaçındı. Bunun yerine üslupları daha ılımlıydı ve kamuoyunun iktidar partisine karşı hoşnutsuzluğuna odaklanıyordu. Türk devletinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün laik ideolojisine inanan Türkler olan Kemalistler ile muhafazakârlar arasındaki uçurum hâlâ devam ediyor.
Ancak iktidar partisi, seçimi kaybetmesi halinde devletin varlığının tehlikeye gireceğini vaaz ederek devlet merkezli bir anlatıyı benimsemişken, CHP adayları daha az ideolojik ancak cesaretle değişim vaat eden bir kampanya yürüttü toplumun farklı kesimlerine. Ancak muhalefetin 2028'deki cumhurbaşkanlığı seçimine kadar ivmesini koruyup sürdüremeyeceği belirsizliğini koruyor.
Yerel seçim sonuçlarından çıkan başlıca çıkarımlardan biri, iktidar partisinin geleneksel tabanının Erdoğan ve partisini sandıktan çekilerek cezalandırdığıdır. Bunlar partiye seslerinin duyulmasını talep eden açık bir mesaj vermeyi amaçladılar.
Sadece 10 ay önce aynı destekçilerin çoğu, muhalefetin cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kendisini yeneceğini düşünenlere karşı Erdoğan'a yardım etmişti. Bu seferki yoklukları hesaplara girdi ve çoğu kişi kendilerinin hafife alınmaması gerektiğine dair bir mesaj gönderdiklerini hissedecek. Yerel seçimler, özellikle mevcut Türkiye bağlamında, sonuçta cumhurbaşkanlığı seçimlerinden farklıdır.
Geçen yıl, Türkiye'nin siyasi yelpazesindeki partilerin oluşturduğu muhalefet (millet) koalisyonunun kırılganlığı birçok seçmeni korkuttu ve halkın hoşnutsuzluğunun muhalefetin zaferine dönüşmemesinin nedenlerinden biri de buydu. Ancak yerel seçimlerin, ideolojiye daha az odaklanılan ve seçmenlerin davranış kalıplarındaki hareketlere ve dalgalanmalara daha fazla eğilim gösteren kendi dinamikleri var.
Artık kendini kanıtlama görevi muhalefete düşüyor. Sonuçlar organik bir muhalefetin ortaya çıktığını gösterirken, aynı zamanda Erdoğan'ın üçüncü kez cumhurbaşkanlığına aday olmasına izin verecek şekilde anayasayı değiştirmek gibi (mevcut anayasanın görev süresini sınırladığı) büyük siyasi hamleleri takip etme fırsat penceresini de daralttı.
Yerel seçim sonuçlarına göre CHP'nin oylarında ciddi bir artış olmadı ama AK Parti'nin aldığı oylarda düşüş yaşandı. Seçmen partisinden uzaklaştı ama muhalefete geçmedi. Ancak uzun sürerse bu boşluk, partisinde reform yapma ve ekonomiyi toparlama konusunda başarısız olması halinde Erdoğan'ın başkanlığına mal olabilir ki bu da kamuoyundaki hoşnutsuzluğun başlıca nedenleridir.
Artık kendini kanıtlama görevi muhalefete düşüyor. Sonuçlara göre muhalefetin çoğunluk kazandığı iller ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ını, gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) yaklaşık yüzde 70'ini ve ülke ihracatının yüzde 80'ini oluşturuyor. Bu da muhalefete ekonomik ve demografik olarak iktidar partisine karşı çok büyük bir avantaj sağlıyor.
İmamoğlu muhalefette hak ettiği liderlik statüsünü aldı ve artık gerçek bir siyasi aktör ve Erdoğan'a meydan okuyor. Ancak anketler, Erdoğan'ın popülaritesinin AK Parti'den daha yüksek olduğunu ve partiyi yerel seçimlerde desteklemeyen pek çok kişinin büyük olasılıkla yine de cumhurbaşkanını destekleyeceğini gösteriyor.
Muhalefet de Erdoğan'ı bekleyenlerle aynı zorluklarla karşı karşıya. CHP, liderleri arasındaki süregelen iç çatışmalar ve güç mücadeleleri nedeniyle krize karşı hassas olmaya devam ediyor. İl işlerini yönetmek bir şeydir; Bir ülkeyi yönetmek başka bir şey. Bugüne kadar CHP ve onun en önemli ismi İmamoğlu, demokratik reformlar veya ekonomik toparlanma planı konusunda ikna edici bir gündem sunamadı.
Son seçimde muhalefetin kazanmadığı, iktidar partisinin kaybettiği söylenebilir.
Seçmen AK Parti'ye mesaj gönderdi ve muhalefete henüz geri çekilmesi mümkün olmayan kolunu hafifçe uzattı. AK Parti, yerel seçimlerde kendisine pahalıya mal olan hatalardan ders çıkarma ve yapılan hataları düzeltme şansına sahip.
Seçmen aynı zamanda muhalefete daha fazla güçle sınanma fırsatı da vermiş oldu. İktidarın bu dersleri alıp almayacağı ve muhalefetin bu şansı akıllıca kullanıp kullanmayacağı, sonuçta 2028 Cumhurbaşkanlığı seçiminin sonucunu ve Türkiye'nin geleceğini belirleyecek.
Yukardaki kısmi analiz yazısı Aljazeera’da gazeteci Resul Serdar tarafından 16 Nisan 2024’te yayınlanmıştır.
