Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi
Şanghay işbirliği örgütü (ŞİÖ), 1966 yılında sınır güvenliğini ve ekonomik işbirliğini sağlamak amacıyla, Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından oluşturuldu. O yıllarda örgüte “Şanghay Beşlisi” de deniliyordu. Örgüte sonradan Özbekistan(2001), Hindistan, Pakistan (2017), İran (2021), Belarus (2024) katıldı. Böylelikle ŞİÖ’nün günümüzde üye sayısı 10’a çıktı. Moğolistan gözlemci üye statüsünde. 2021 yılından itibaren aktif olmayan Afganistan da örgütte gözlemci üye. Türkiye ve Azerbaycan’la beraber Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 14 ülkeyle diyalog ortaklığı var. Bu diyalog ortakları birliğe potansiyel üye ülke adayı.
Örgüt’ün Önemi ve Türkiye
Örgüt üyesi ülkelerin yüzölçümü Avrasya Kıtası’nın %65’i. Örgüt üyesi ülkeler dünya nüfusunun %40’ını, küresel gayrisafi hasılanın %30’unu temsil ediyor. Rakamlar ôrgütün önemini daha da gözler önüne seriyor. Örgüt üyesi 10 ülkeye baktığımız zaman Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan Türk Devleti, Tacikistan ve Pakistan Türk Dostu ülkeler. Bu birliğin üye sayısını göz önüne alırsak örgütün %50’si Türk ve Türk dostu devletlerden oluşuyor. Türk Dünyası için de ŞÖİ, oldukça önemli bir yapı. Örgütle ilişkisi olmayan Türk Devletleri, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Şanghay İşbirliği Örgütü, Rusya’nın ve Çin’in etkin olduğu, Amerika’ya karşı da hem siyasi hem ekonomik denge pozisyonunda. Örgüt “Batının yönetemediği bir güç bloğu.” konumunda. 2025’te yapılan zirve, 2001’den itibaren yapılan en geniş katılımlı toplantı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bu yıl düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü 25. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde, “ŞİÖ'nün gündemdeki zorluklar ve tehditlere karşı tepki verme ve Avrasya bölgesini paylaşan üyeler arasındaki dayanışmayı sağlamlaştırma yeteneği güçlendirilecek.” dedi. Putin sözlerinin devamında, toplantıda daha adil bir çok kutuplu dünya düzeni yaratılma sürecine katkı sağlanacağını vurguladı.
Türkiye’yi, Çin’in ev sahipliğinde Tiencin’de yapılan toplantıda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan temsil etti. Toplantıya Türkiye adına Dışişleri Bakanı, Maliye ve Hazine Bakanı başta olmak üzere Bakanlar ve üst düzey bürokratlar da katıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Rusya ,Çin, İran, Azerbaycan Cumhurbaşkanlarıyla, Pakistan, Ermenistan Başbakanlarıyla ve Çin Kominist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri’yle kili görüşmeleri oldu. Bu gôrüşmelerde ülkeler arası ekonomik işbirliğinin nasıl geliştirileceği, İsrail’in Gazze’de yaptığı katliam, Suriye’nin yeniden inşa edilmesi ve orada kalıcı barışın sağlanması gibi küresel ve bölgesel konular masaya yatırıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın , zirvede yaptığı konuşmada öne çıkan başlıklar: Tüm dünyanın gözü önünde Gazze’de yapılan katliamın hala durdurulamamış olması, Suriye’nin toprak bütünlüğü ve Suriye’de kalıcı barışın sağlanması, Orta Asya’da ve Güney Kafkasya’da kalıcı barış, refah ve istikrarın arttırılmasına yönelik adımlar, Türk Devletleri Teşkilatı’nın başarılı çalışmaları ve Türk Devletleri arasında ivme kazanan ilişkiler, enerji, ekonomi, iklim değişikliği vb. konularda işbirliği, ŞİÖ ile Türkiye’nin ilişkilerinin daha da geliştirilmesi. Türkiye hem Amerika, hem Türk Devletleri hem de Rusya, Çin ve İran arasında dengeleyici güç. Günümüz şartları düşünüldüğü zaman ülkemiz birçok ülke için vazgeçilmez müttefik. Stratejik konumu ve uygulanan-uygulanacak başarılı dış politikalar Türkiye’nin gücüne güç katar.
Birliğin Sorunları
Birlik üyesi Pakistan ve Hindistan arasında zaman zaman savaşa varan gerginlik, Rusya-Ukrayna savaşı, Amerika’nın elini kolunu sallaya sallaya birlik üyesi İran’ı vurması, anlaşmaya zorlaması; Afganistan ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık. Birliğin gücünün sorgulanmasına yol açıyor. Ayrıca Amerika’nın çıkarları doğrultusunda ŞİÖ’nün menfaatlerine uymayan çalışmaları, Avrupa Birliği’nin Türk Devletlerini maddi destekle yanına çekme stratejisi de Şanghay İşbirliği Örgütü’nün etkinliğini azaltacak hususlar.