Aile ve onun değerleri bir çocuğun hayatındaki en önemli şeydir. Aile, çocuğa aile içi değerleri verir ve motivasyon sağlar ve çocukların inanç, karakter, kişilik geliştirmelerine ve aynı zamanda neyin doğru, neyin yanlış olduğunu anlamalarına yardımcı olma konusunda örnek teşkil eder. Genel olarak, bir çocuğun ailesi çocuğa başta en elzem duygu sevgi olmak üzere destek ve ait olma yoluyla yaşam boyu bağlantılar sağlar.

Aileler değerlerini çocuklarına nasıl aktarırlar?

Değerlerimizi çoğunlukla günlük etkileşimlerimiz, basit konuşmalarımız ve zaman, para ve dikkat gibi kaynaklarımızı kullanma şeklimiz aracılığıyla bilinçsiz bir şekilde aktarırız.

Değerleri genellikle neyin doğru neyin yanlış olduğu arasındaki anlayış olarak anlıyoruz. Toplum olarak normlarımız ve değerlerimiz var ve bunlar kişisel değer ve normlarla birlikte işlev görüyor.

Ailenize aşılayabileceğiniz potansiyel değerler listesi için sonsuz olasılık vardır. Bir başlangıç noktasına ihtiyacınız olması durumunda, işte modern aile değerlerinin bazı örnekleri:

1. Kendine şefkat

Kendine şefkat, öncelikle kendinize karşı şefkat olmanız gerektiği anlamına gelir. Bu aynı zamanda olumsuz iç konuşmalardan kaçınmanız gerektiği anlamına da gelir. Eğer bu ailenizin değerleri arasında yer alıyorsa, ailenizdeki herkese kendilerine karşı nasıl şefkatli olunacağını öğretmeniz önemlidir. Çocuklar kendilerine karşı şefkatli olunacağını öğrenerek, başkalarına karşı da nasıl şefkatli olunacağını öğrenecekler.

Bazen şefkatinizi karşınızdakine illa kelimelerle de ifade etmeniz gerekmiyor! Örneğin, klinik psikolog Chris Germer insanlara şefkatli bir ifadeyle ele, omuza, kafaya dokunmak gibi fiziksel teması kullanmanın güzel etkisini öğretiyor.  Hafiften karşınızdaki kişinin eline hafifçe dokunma konuşmadan “Hey zor bir dönemden geçiyorum (geçiyorsun) ama elimden gelenin en iyisini yapmaya çalışıyorum (çalışıyorsun)” anlamında bir şeydir.

2. Başkalarına karşı empati ve nezaket

Ailenizdeki gençler kendilerine karşı nazik olmayı öğrendiklerinde, başkalarına karşı nazik ve empatik olmak konusunda sağlam bir temele sahip olurlar.

Bu değeri uyguladığınızda dünyayı diğer insanların gözlerinden görmeyi öğrenebilirsiniz. Bu, başkalarına nasıl davrandığınız konusunda bilgi verebilir.

3. Sorumluluk

Sorumluluk ahlaki değerlerinizin bir parçası olduğunda ailenizdekiler kendi eylemlerinin sorumluluğunu almaya öncelik verirler.

Ancak sorumluluğu öğrenmek aynı zamanda genç aile üyelerinin ev halkına nasıl katkıda bulunabileceklerini öğrenmelerinin harika bir yoludur. Aile içinde belirli bir role dönüşebilirler.

Örneğin kimin neden sorumlu olduğunu belirlemek için basitleştirilmiş bir sorumluluk ilkeleri listesi kullanabilirsiniz. O zaman herkes kendi sorumluluğunu bilir, üstlenir ve gerektiğinde de her yerde kullanır.

4. Dürüstlük

Dürüstlüğü bir aile değeri olarak uygulamaya karar verirseniz, ailenizdeki herkesin, yaşı ne olursa olsun, bu değeri diğer herkese karşı desteklemesi önemlidir. Çocuklar ne yaptığınızı görerek öğrenirler.

Dürüstlüğü olan biri güvenilirdir. Ayrıca, dürüstlüğü olan biri genellikle kendi eylemlerinden sorumlu ve hesap verebilir olandır.

Dürüst olmak, kendinize ve başkalarına saygı duymak anlamına gelir. Başkaları size yardım ettiğinde minnettarlığınızı ifade etmek de önemlidir. Bunun tersine, kendi sağlığınızı veya güvenliğinizi tehlikeye atmadığınız sürece, ihtiyacı olan başkalarına yardım etmelisiniz.

Çocuğunuza, yanlış yapsa bile her zaman dürüst olmayı öğretin. Suçluluk duygusu taşımaktansa hatalarımızı kabul edip onları aşmak çok daha iyidir.

5. Sınırları uygulamak ve saygı duymak

Herkes kendi sınırlarını koruyabilmelidir. Yapılabilecekler vs. yapılamayacaklar.  Ancak tüm aileler bu sınırları belirlemeyi ve önceliklendirmeyi yeteri kadar önemsemez.

Sınırlara değer veren ailelerin aynı zamanda nasıl etkili iletişim kuracaklarını öğrenmeleri gerekir. Bunun nedeni, onlarla nasıl iletişim kuracağınızdan emin olmadığınızda başkalarına sınırlarınızı hatırlatmanın zor olmasıdır.

Çocuklarınız varsa, hayır demelerine izin verildiğini öğrenmelerine yardımcı olmak için sınırları aşmak çok önemlidir. Böylece çocuklar diğer insanların sınırlarına da saygı duymaları gerektiğini öğrenecekler.  Çocuklar “evet” kadar “hayır” kelimesini duymayı da öğrenmeleri gerekir. Böylelikle yanlışları ayırt ederler.

6. Aile zamanı

Aile zamanı değerlerinizin bir parçası olduğunda, birlikte kaliteli zaman geçirmek için yer açmak bir önceliktir.

Aile zamanı aylık, haftalık ve hatta günlük olabilir. Aile zamanına öncelik vermenin bir yolu, herkesin tam olarak hazır bulunduğu günde en az bir aile yemeği uygulamaktır. Bu, yemek sırasında tabiki tüm elektronik iletişim cihazların yemek masasından kaldırılması gerekir.

7. Azim

Azim ve sıkı çalışmayı öğretmek ve bunlara öncelik vermek, ailenizin başarısızlığın ilk belirtilerinde pes etmemelerine yardımcı olmanın bir yoludur.

Azim, başarısızlığın normalleştirilmemesine yardımcı olur. Çocukların başarıyı öğrenmenin önemli bir parçası olabileceğini kabul etmelerine yardımcı olur.

Çocuğunuza her zaman istediği şeylerin kendisine verilmeyeceğini hatırlatın. Hayatta başarmak istediğiniz şey için çalışmalısınız. Bazı şeyler diğerlerinden daha fazla zaman ve çaba gerektirir. Çok çalışmanın ve işler zorlaştığında pes etme dürtüsüne direnmenin önemini açıklayın.

Ancak çocuklara kendi sınırlarına saygı duymayı öğretmek de önemlidir. Azim, refahın pahasına olmamalıdır. Öz bakım olmadan azim tükenmişliğe yol açabilir.

8. Sevgi

Ne derler bilirsiniz... "Sevgidir dünyayı döndüren." Çocuğunuza ırkı, dini veya cinsel yönelimi ne olursa olsun arkadaşlarını, komşunuzu, tüm insanları sevmeyi öğretin. İnsanları olduğu gibi kabul etmek her zamankinden daha önemli.  Çocuğunuza sevildiğini sıksık hatırlatın ve sıksık da onlara güzel sözler söyleyerek sarılarak kucaklayın öpün.  Çocuklar ebeveynlerinden başta sevgi, özgün, teşvik edici ve destekleyici sözler aldıklarında azim, özgüven, öz kontrol ve sabrı daha iyi öğrenirler.

9. Başkalarının Duygularının Dikkate Alınması

Çocuğunuza başkalarının duygularını dikkate almayı öğretin. Belki çocuğunuz bazen biraz açık sözlü olabilir. Onlara herkesin aynı düşünce sürecine sahip olmadığını, bazılarının söz ve eylemleri diğerlerinden daha sert karşılayabileceğini açıklayın.

10. Bağışlama

Ne yazık ki hayat birçok zorluğu ve hayal kırıklığını içinde barındırıyor. Çocuğunuza insanların mükemmel olmadığını ve hepimizin hata yapabileceğini açıklayın. Başkalarını dinlemek ve yanlış yaptıklarında onları affetmenin önemini öğretin.

11. Son olarak, çocuklarım 3-5 yaşlarında oldukları zamanlar bir Hindistanlı çalışma arkadaşımın bana verdiği bir öğütten bahsedeceğim.  Ebeveynler, bilhassa Baba’lar, işlerinde karşılaştıkları sıkıntıları ve dolayısı ile streslerini ev ortamına taşımamalılar. İnsanların içinde bulunduğu moral halini gizlemesi zordur lakin evinize vardığınızda çocuklarınıza içinizde bulunduğunuz moral halinden daha fazlasını vermeniz çok zordur.  Ve çocuklarınız ne kadar küçük olurlarsa olsunlar sizin üzgünlüğünüzü hemen fark ederler, hatta ve hatta stresli olduğunuzdaki gösterdiğiniz şefkat, sarılma, öpme bile stressiz olduğunuz zamanki ile ayni değildir. Onun için böyle hallerde güler yüzlülüğünüzü kaybetmemeniz onlara streste olsanız dahi zorlukları yenmek için caba içinde olduğunuzu hissettirin.  Bilinizki çocuklar kuvvetli kişilikte babaları severler, çünkü çocuklar için kuvvet babanın olmazsa olmazıdır.

Çocuk yetiştirmek çok zor olabilir ama aynı zamanda son derece ödüllendirici de olabilir. Çocuğunuza sadece öğretmekle kalmayıp, çocuğunuzun davranmasını beklediğiniz şekilde davrandığınızdan da emin olun. Her zaman mükemmel olmak imkansızdır ancak çocuk gelişimindeki rolünüz söz konusu olduğunda her zaman elinizden gelenin en iyisini yapmaya çalışmalısınız.

Zorluklar kaçınılmazdır. Kendinizi ve ailenizi ne kadar hazırlarsanız hazırlayın, bir gün zorluklarla yüzleşmek zorunda kalabilirsiniz ve kalacaksınız. Değerleriniz, bu zorluklar karşınıza çıktığında ailenizin nasıl tepki vereceğini ve uyum sağlayacağını belirler. Daha evvel bahsedildiği gibi böyle durumlarda çocuklara mümkün olduğu kadar az hissettirmede önem var.

Özet olarak, günümüzün zorlu ortamında çocuklarımıza olumlu değerler aşılamak için elimizden gelenin en iyisini yapmalıyız. Değerleri erken yaşta öğreterek çocuğunuzun hayatta iyi kararlar alması ve eylemlerine başlamadan önce düşünüp tartarak hareket etmesi onları sadece sevilen kişiler değil aynı zamanda başarılı fertler yapacaktır.

Ancak çocuğun gelişiminde ailenin rolünün ne kadar önemli olduğunu bilmek çok önemlidir. Ebeveyn olarak çocuğunuzun ilk öğretmenleri sizsiniz. Çocuğunuzun öğreniminin çoğu, kreş, okul veya diğer bakıcılardan daha çok evde ailesiyle birlikte gerçekleşir. Çocuğunuzun sevgiyi, sosyalleşmeyi ve güvende olmayı öğrenebileceği bir ortam yaratmak, çocuğunuzun üzerinde büyüyebileceği sağlam bir temel oluşturur ve onları hayatın kaçınılmaz zorluklarına da hazırlar.

Mükâfatımız ise çocuklarımızın aile değerlerini başarılı bir şekilde kendi hayatlarında uyguluyor olarak görmemizdir. İşte esas aile huzuru bu değilmidir?