Depremleri oluşumunu açıklayan birincil, yaygın olarak kabul gören teori elastik geri tepme teorisidir. Harry Fielding Reid tarafından 1906 San Francisco depreminden sonra geliştirilen bu teori, depremlerin kayalarda biriken gerginliğin aniden serbest kalmasıyla meydana geldiğini belirtir. Bu naşi olur? Sürekli hareket eden tektonik plakalar, sürtünme nedeniyle kenarlarından sıkışır ve stres oluşturur. Stres sürtünmeyi yendiğinde, plakalar aniden kayar ve sismik dalgalar halinde enerji açığa çıkarır.
Depremleri tahmin edebilirmiyiz? Bekletmeden tekrar cevap verelim: Hayır. Ne USGS (United States Geological Survey-Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırma Kurumu) ne de başka hiçbir bilim insanı büyük bir depremi tahmin etmedi. Nasıl olduğunu bilmiyoruz ve öngörülebilir gelecekte herhangi bir zamanda nasıl olacağını da bilmeyi beklemiyoruz. USGS bilim insanları yalnızca belirli bir alanda belirli bir yıl sayısı içinde önemli bir depremin meydana gelme olasılığını (tehlike haritamızda gösterilen) hesaplayabilir.
Bir deprem tahmini 3 unsuru tanımlamalıdır: 1) tarih ve saat, 2) yer ve 3) büyüklük.
Evet, bazı insanlar depremleri tahmin edebildiklerini söylüyorlar, ancak ifadelerinin yanlış olmasının nedenleri şunlardır:
Bunlar bilimsel kanıtlara dayanmıyor ve depremler bilimsel bir sürecin parçasıdır. Örneğin, depremlerin bulutlarla, vücut ağrıları ve sızılarıyla veya sümüklü böceklerle hiçbir ilgisi yoktur.
Bir tahmin için gereken yukardaki üç unsurun hepsini tanımlamazlar.
Tahminleri o kadar geneldir ki her zaman uyan bir deprem olacaktır; örneğin, (a) Önümüzdeki 30 gün içinde şu bölgede M4 büyüklüğünde bir deprem olacak. (b) Bugün şu bölgede batı kıyısında M2 büyüklüğünde bir deprem olacak.
Tahminlerine uzaktan bile uyan bir deprem olursa, tahmin ettikleri unsurlardan bir veya daha fazlası gerçekte olanlardan çok farklı olsa bile başarılı olduklarını iddia ederler, bu nedenle başarısız bir tahmindir.
Tahminler (bilim insanı olmayanlar tarafından) genellikle yakın gelecekte bir depremin habercisi olduğu düşünülen bir şey olduğunda sosyal medyada dönmeye başlar. Sözde haberci genellikle küçük depremlerden oluşan bir sürü, yerel suda artan miktarda radon, hayvanların alışılmadık davranışları, orta büyüklükteki olaylarda artan büyüklükler veya bunun bir öncü şok olabileceğini düşündürecek kadar nadir görülen orta büyüklükte bir olaydır.
Ne yazık ki, bu tür habercilerin çoğu sıklıkla bir deprem olmadan meydana gelir, bu nedenle gerçek bir tahmin mümkün değildir. Bunun yerine, bilimsel bir temel varsa, olasılıksak terimlerle bir tahmin yapılabilir. Anlamak için lütfen okuyunuz: Deprem erken uyarısı, deprem tahminleri, deprem olasılıkları ve deprem tahmini arasındaki fark nedir?
Çin'de birkaç on yıl önce küçük depremler ve alışılmadık hayvan aktivitelerine dayanarak bir deprem tahmini yapıldı. Birçok insan evlerinin dışında uyumayı seçti ve böylece ana deprem gerçekten meydana geldiğinde ve yaygın yıkıma neden olduğunda kurtuldular. Ancak, bu tür sismik aktiviteyi nadiren büyük bir deprem izler ve ne yazık ki çoğu depremin hiçbir öncü olayı yoktur. Çin'deki bir sonraki büyük depremin öncüsü yoktu ve binlerce insan öldü.
USGS çabalarını kısa vadeli tahminler yapmaya çalışmaktan ziyade deprem tehlikelerinin uzun vadeli azaltılmasına ve yapıların güvenliğini iyileştirmeye yardımcı olmaya odaklıyor.
Emin Erman, 24 Nisan 2025.
Kaynak: USGS Magazine
